"IOM is de enige organisatie wereldwijd die migratie als centraal thema heeft. Nederland was mede-oprichter van IOM in 1951. Het is interessant om te zien welke ontwikkeling de organisatie heeft doorgemaakt. Waren er bij de oprichting zestien landen lid, nu zijn het er 122. Dat zegt iets over de relevantie van het onderwerp migratie", aldus Renée Jones-Bos, Directeur-Generaal Regiobeleid en Consulaire Zaken van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Ze schetst de input van IOM voor het Nederlandse migratiebeleid en vraagt aandacht voor de effecten van migratie voor migrant, herkomst- en bestemmingsland.
De Nederlandse overheid heeft op uiteenlopende wijzen met IOM te maken. Op nationaal niveau is er goede samenwerking op beleidsmatig en uitvoerend terrein. "IOM draagt bij aan de dialoog over het onderwerp migratie in algemene zin. Deze dialoog levert bruikbare inzichten op voor bijvoorbeeld de notitie over Migratie en Ontwikkeling die staatssecretaris voor Justitie Albayrak en minister Koenders voor Ontwikkelingssamenwerking binnenkort naar de Tweede Kamer sturen." Naast gesprekspartner is IOM in Nederland belangrijk bij de uitvoering van projecten en activiteiten. Voor Justitie ligt dit op het terrein van vrijwillige terugkeer. Voor het buitenlands beleid zijn er projecten in het kader van migratie en ontwikkeling, zoals het TRQN-project (Temporary Return of Qualified Nationals). "Dit is een interessant project waarbij mensen teruggaan naar het land van herkomst met kennis en vaardigheden die ze hier hebben opgedaan. Daarmee dragen ze bij aan de ontwikkeling van het land van herkomst. Nederland financiert ook het MIDA- project in Ghana, dat IOM uitvoert ter ondersteuning van de gezondheidszorg aldaar."
Ook internationaal werkt Nederland met IOM samen. Een voorbeeld is de
bijdrage van IOM aan het Wereldforum voor Migratie en Ontwikkeling 2007 in
Brussel. "Daardoor ontstaan internationaal steeds meer contacten op het
gebied van migratie. Dat forum is een goed middel voor landen om best
practises uit te wisselen en samenwerkingsverbanden aan te gaan. Wij hebben
er bijvoorbeeld goede contacten gehad met vertegenwoordigers uit Ghana",
vertelt Jones-Bos.
Ook bij Nederlandse hulp bij noodsituaties, zoals bij de tsunami in het
zuiden van Azie in 2004, was er goede samenwerking met IOM. "De kracht van
IOM is dat de organisatie zo operationeel en flexibel werkt, met een
wereldwijd netwerk en met veel gebruikmaking van lokale expertise in de
landen. IOM is een vraaggestuurde organisatie en kan snel reageren."
Effecten van migratie
Het is belangrijk dat migratie bijdraagt aan de ontwikkeling van
zowel herkomst- en bestemmingsland. Dat gebeurt. Uit een analyse van de
raakvlakken tussen het beleidsterrein Migratie en beleidsterrein
Ontwikkelingssamenwerking blijkt volgens Jones-Bos onder andere het belang
van geldovermakingen door migranten. "Het totaal ervan ligt volgens de
wereldbank hoger dan alle ontwikkelingshulp bij elkaar. Geldovermakingen zijn
van groot belang voor de ontwikkeling van herkomstlanden." De Nederlandse
overheid wil het effect ervan vergroten door onder andere de kosten van
overmakingen in beeld te brengen. "We hebben de website www.geldnaarhuis.nl onlangs opnieuw
gelanceerd met een vergelijking van de tarieven voor overmakingen. Ook werken
we aan verbetering van de financiële infrastructuur en de mogelijkheden van
microkredieten ten behoeve van de ontwikkeling."
De Nederlandse overheid kijkt in toenemende mate naar de effecten van
migratie voor alle partijen. Er wordt gewerkt aan het opzetten van een
pilot 'circulaire migratie' om een beeld te krijgen van tijdelijke migratie
van mensen uit een ontwikkelingsland naar Nederland om betaald werk te
verrichten. "We zoeken naar een werkwijze waarbij alle partijen profijt
hebben van migratie. Want naast de positieve aspecten en bijdragen van
migranten zijn er keerzijden zoals brain drain ofwel een kennistekort in
landen waar goed opgeleide mensen wegtrekken. Want wat is de zin van
ontwikkelingsgeld voor de gezondheidssector in Ghana als de mensen na hun
opleiding elders gaan werken? Dilemma is ook of je arbeidskrachten hier naar
toe moet halen terwijl er nog voldoende arbeidskrachten zijn in eigen
land."
De mogelijke pilot 'circulaire migratie' zal de voor- en nadelen van deze
vorm van migratie in beeld brengen. Grootschalige circulaire migratie
verwacht Jones-Bos echter niet. "Ik weet dat IOM mogelijkheden ziet voor een
wereldwijde arbeidsmarkt. Zo ver zijn wij nog niet. Migratie is nog
voornamelijk een zaak van nationaal beleid, hoewel er steeds meer aandacht is
in Europees verband. De Europese Commissie werkt bijvoorbeeld aan een Code of
Conduct voor gezondheidswerkers uit ontwikkelingslanden. Daarbij wordt bij
werving van arbeidskrachten van buiten de EU goed afgewogen wat de effecten
zijn in het land van herkomst."
Op weg naar vrijwillige keus
De Nederlandse ontwikkelingssamenwerking dient ook bij te dragen aan een
toekomst waarin migratie geen noodzaak meer is maar een vrijwillige keus,
vindt Jones-Bos. "Nu zijn slechte economische omstandigheden nog vaak
noodzaak om te migreren. Het is de inzet van ontwikkelingssamenwerking om de
landen zo ver te ontwikkelen dat er sterke lokale economieën en
arbeidsmarkten komen."
Ook dan blijft het zaak om bij circulaire migratie oog te hebben op de
effecten voor het land van herkomst, het gastland en de persoon zelf. "Want
wat betekent dit voor het gezinsleven, welke verblijfsduur is voldoende om
daadwerkelijk een bijdrage te leveren in het bestemmingsland en om voldoende
mee terug te nemen naar het herkomstland? We gaan al die aspecten
bekijken."
Migratie zal de komende decennia hoog op de internationale agenda staan.
"Er is een enorme beweging van goederen en diensten in de wereld en die kan
niet zonder een beweging van mensen. We zien een goede ontwikkeling van
migratiemanagement. Er zijn landen die een actief beleid voeren op emigratie
van ingezetenen zoals de Filippijnen. Daar worden mensen opgeleid voor de
gezondheidszorg en scheepvaart om hen in te zetten in landen met een tekort
aan dergelijke arbeidskrachten."
Jones-Bos signaleert ook dat de functies van herkomst-, transit- en
bestemmingslanden niet meer strikt te scheiden zijn. "We zien steeds vaker
dat landen die verschillende functies vervullen. Dat betekent dat er meer
begrip ontstaat voor elkaars situatie. Het wijst op goed management van
migratie en meer zicht op de gevolgen. Want migratie kan goed uitpakken met
werk en overmakingen. Het kan echter ook slecht uitpakken. Mensenhandel en
mensensmokkel zijn de zwarte kanten van migratie."
"Samengevat is migratie een complex geheel dat aandacht vraagt voor de effecten voor alle partijen. IOM speelt daarin een belangrijke rol als wereldwijde uitvoerder van migratie projecten", aldus Jones-Bos. Toch ziet ze het risico dat IOM als vraaggestuurde organisatie zich met teveel dingen bezig wil houden. Als voorbeeld noemt ze de arbeidsmigratie. "IOM heeft de kennis en expertise wat betreft migratiebewegingen en het verzamelen van statistieken en dergelijke. Maar bemiddelen tussen vraag en aanbod van arbeidskrachten zou wat mij betreft te ver gaan. IOM is belangrijk voor onderwerpen als de dialoog over migratie en ontwikkeling, het gebruikmaken van diaspora en duurzame terugkeer. Die zaken verdienen de focus."
Internationale Organisatie voor Migratie
Migratie Info 2008, nr 1
Thema: IOM
