Kern van de IOM-ondersteuning is de individuele bemiddeling. Per individu wordt besproken welke eventuele belemmeringen een goede terugkeer in de weg staan. Dit betreft onder andere het verkrijgen van reisdocumenten, het leggen van contact met familie in het herkomstland en/of informeren naar onderwijs- of arbeidsmogelijkheden. Voor mensen die in een kwetsbare situatie verkeren biedt IOM extra ondersteuning. Het gaat daarbij om mensen met gezondheidsproblemen, slachtoffers van mensenhandel en alleenstaande minderjarige vreemdelingen.
Bemiddeling bij 'Migratie en gezondheid'
Het standpunt van IOM over medische zorg aan migranten is dat alle migranten,
ongeacht hun status, toegang tot zorg zouden moeten hebben. In het project
'Migratie en gezondheid' staat humane en duurzame migratie centraal. Dit
betekent dat de cliënt zo weinig mogelijk problemen ondervindt tijdens de
reis en dat hij of zij zo goed mogelijke toegang heeft tot nazorg/behandeling
in het land van herkomst. 'Migratie en gezondheid', dat deel uitmaakt van de
REAN-regeling, is gericht op individuele ondersteuning bij vrijwillige
terugkeer van personen met gezondheidsproblemen. Deze personen zijn afkomstig
uit terugkeer-, vertrek- en uitzetcentra, penitentiaire instellingen en 'de
illegaliteit' in Nederland.
Alleenstaande Minderjarige Vreemdelingen (AMV's)
Een alleenstaande minderjarige vreemdeling (AMV) is een vreemdeling jonger dan 18 jaar die zonder ouders of voogd naar Nederland is gekomen en hier verblijft. De meeste AMV's waarmee IOM te maken krijgt hebben asiel aangevraagd in Nederland. Zij worden ook wel alleenstaande minderjarige asielzoekers (AMA's) genoemd. In de praktijk komen AMV's die willen terugkeren naar hun land van herkomst op verschillende manieren met IOM in contact. Vaak worden zij doorverwezen door Nidos (de voogdijinstelling voor AMV's), door het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA), door justitiële instellingen (zoals IND, politie en marechaussee) en maatschappelijke organisaties. Wanneer een AMV wil terugkeren naar zijn land van herkomst, kan hij een beroep doen op het REAN-programma. IOM kan de AMV's op verschillende manieren ondersteunen. Dit kan gebeuren door:
- voorlichting over ondersteuning bij terugkeer;
- assistentie bij het leggen van contacten met de familie of instanties in het land van herkomst, ter voorbereiding op terugkeer;
- begeleiding op Schiphol bij vertrek;
- transithulp bij een eventuele tussenlanding;
- opvang bij aankomst op het vliegveld en overdracht aan de familie of opvanginstelling aldaar. Indien mogelijk en gewenst biedt IOM ondersteuning bij herintegratie door het inschakelen van het IOM-netwerk ter plekke. Dit loopt uiteen van het bieden van tijdelijk onderdak tot het verzamelen van informatie over mogelijkheden voor studie en beroep. In Angola en de Democratische Republiek Congo kunnen AMV's waarvoor het contact met de familie niet is hersteld en die daardoor na hun terugkeer geen onderdak hebben, tijdelijk geplaatst worden in een opvangtehuis. IOM heeft met een opvanginstelling bij Luanda en met een opvanginstelling bij Kinshasa afspraken gemaakt over de opvang, het onderwijs en de herintegratie.
Bemiddeling voor slachtoffers van mensenhandel
Voor slachtoffers van mensenhandel die willen terugkeren naar hun land van herkomst biedt IOM op diverse manieren ondersteuning. In de praktijk van IOM Nederland zijn het voornamelijk vrouwen die het slachtoffer zijn geworden van vrouwenhandel en die gedwongen in de prostitutie hebben gewerkt. De slachtoffers die terug willen keren naar hun land van herkomst, komen met IOM in aanraking via de politie of de hulpverleners van de opvang waarin ze zijn geplaatst. Via deze contactpersoon legt een districtsmedewerker van IOM contact met de betreffende vrouw en in samenspraak wordt de hulpvraag van de vrouw vastgesteld. IOM kan haar in ieder geval assisteren bij het verkrijgen van geldige reisdocumenten wanneer de vrouw deze niet (meer) heeft. Ook kan IOM haar een ticket aanbieden naar het land van herkomst, zo dicht mogelijk bij de eindbestemming. Als de vrouw dat wenst en nodig heeft, zijn er nog andere vormen van ondersteuning denkbaar. Afhankelijk van de situatie waarin de vrouw zich bevindt en de wensen die zij heeft, kan IOM assistentie, begeleiding en opvang bieden. Bij het vertrek is er assistentie op Schiphol en aankomstassistentie op de luchthaven in het land van herkomst door IOM-medewerkers aldaar (vooropgesteld dat er een IOM-kantoor in het herkomstland is. Verdere reisbegeleiding houdt in dat vanaf de aankomst op de luchthaven in het land van herkomst, betrokkene verder wordt begeleid naar aanvullend vervoer (trein of bus) naar huis. Wanneer een vrouw niet direct naar huis kan of wil reizen, is het mogelijk een tijd in een opvangsituatie in het land van herkomst te verblijven. Daar kan iemand tot rust komen en eventueel verder psychosociale en medische ondersteuning krijgen. Van hieruit kan bemiddeling plaatsvinden bij de contacten tussen de betreffende vrouw en haar familie. Vanuit de opvangsituatie is ook ondersteuning mogelijk bij het zoeken naar werk of het volgen van cursussen die erop gericht zijn werk te vinden en een zelfstandig leven op te bouwen. Deze vorm van herintegratie wordt al met de betreffende vrouw besproken terwijl zij nog in Nederland is. De hulpvraag wordt door IOM in Nederland uitgezet bij IOM in het land van herkomst. Bij aankomst van de vrouw in het land van herkomst wordt alsnog een intakegesprek met haar gevoerd door IOM ter plaatse om te kijken hoe het best aan de hulpvraag kan worden tegemoetgekomen.
Internationale Organisatie voor Migratie
Migratie Info 2007, nr 4
Thema: Terugkeer
